Co jest właściwym wskaźnikiem przewlekłego stresu koni?

0

Poziom kortyzolu – znanego szerzej, jako hormonu stresu – jest jednym z uniwersalnych wskaźników odpowiedzi na reakcję stresową u koni. Okazuje się jednak, że w przypadku koni dotkniętych tzw. przewlekłym stresem (wywołanym np. chronicznym bólem) jego ocena na podstawie poziomu kortyzolu może okazać się dalece nieadekwatna- czego dowodzi zespół naukowców z francuskiego Uniwersytetu w Rennes oraz Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu.

W psychologii wskazuje się, że stres jest dynamiczną relacją adaptacyjną pomiędzy możliwościami organizmu konia, a wymogami sytuacji generującej czynniki stresowe. Fizjologicznie stres jest natomiast zaburzeniem homeostazy m.in. na osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), a głównym hormonem – regulującym jej funkcjonowanie i wydzielającym się w odpowiedzi na czynnik stresowy – jest w organizmie koni kortyzol (produkowany w korze nadnerczy). Hormon ten wywiera niebagatelny wpływ na metabolizm organizmu mobilizując go do przyspieszonego m.in rozpadu tłuszczy oraz glukoneogenezy. Określając jego poziom na podstawie badania lub poziomu wolnej frakcji kortyzolu w ślinie krwi naukowcy są w stanie oceniać m.in. nasilenie reakcji stresowej.

Czy jednak poziom kortyzolu u koni poddawanych stałemu stresowi będzie nadal wysoki? To pytanie postawili sobie naukowcy Uniwersytetu w Rennes oraz Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu. Swoją badaniem objęli 59 koni (44 wałachy oraz 15 klaczy ) w wieku od 5 do 20 lat (średnia 11,9 +/- 3,5), które znajdowały się w trzech szkółkach jeździeckich zlokalizowanych na terenie francuskiej Bretanii. W trakcie przeprowadzanego badania konie wykorzystywane były w klasycznych szkoleniu jeździeckim, pracowały pod zróżnicowanymi pod względem umiejętności jeźdźcami, a ich tygodniowy czas pracy wahał się od 4 do 12 godzin tygodniowo (przy czym zawsze jeden z wybranych dni w tygodniu był dla koni dniem wolnym od pracy).

Oceniając poziom stresu towarzyszącego koniom naukowcy sięgnęli po kilka metod. Pierwszą z nich była ocena poziomu kortyzolu w osoczu krwi pobieranej w trzech przypadkach – w godzinach 18.00-19.00 po dniu pracy, w godzinach 18.00-19.00 po dniu odpoczynku oraz w godzinach 8.00-9.00 dowolnego dnia (godzinę po pierwszym posiłku treściwym). Kolejnym pomiarem dokonywanym w ramach projektu badawczego była ocena poziomy metabolitów kortyzolu w kale – w tym celu naukowcy pobierali trzykrotnie od każdego konia świeże próbki w schemacie – między godz. 12.00-13.00 – dwukrotnie w 24 godziny po dniu pracy oraz raz w 24 godziny po dniu odpoczynku. Dobowe przesunięcie poboru próbek wynikało z opóźnionego pojawiania się metabolitów kortyzolu (FCM) w kale koni. Naukowcy oceniali również zachowanie koni , które pozwalało na zidentyfikowanie zdenerwowania i irytacji konia, a także było wskaźnikiem ich dobrostanu. Oceniając koński behawior naukowcy zwracali uwagę na pozycję końskich uszu oraz mimikę pyska. Ponadto wybrana do analizy grupa koni badana była przez licencjonowanego chiropraktyka (z 20 letnim stażem), który nie znając wyników obserwacji stricte behawioralnych, oceniał poziom napięć i problemów generowanych ze strony górnej linii tj. od uszu po koński ogon.Ostatnim elementem było badanie morfologiczne krwi, w którym zwracano uwagę w głównej mierze na poziom neutrofilów oraz wskaźniki mogące sugerować anemię. Zebrane w ten sposób wyniki pozwoliły na podział koni na dwie grupy – tzw. grupę z zagrożonym dobrostanem oraz grupę koni z właściwym dobrostanem. Głównymi czynnikami decydującymi o kwalifikacji koni były – pozycja uszu, problemy w obszarze kręgosłupa, poziom neutrofili oraz objawy anemii.

Wyniki analiz wskazały, że konie zakwalifikowane do grupy z zagrożonym dobrostanem tj. zdecydowanie częściej kulące uszy, z wyraźnie istniejącymi napięciami w plecach oraz gorszymi wynikami krwi, miały zdecydowanie niższy średni poziom metabolitów kortyzolu w kale (FCM), a poziom kortyzolu mierzonego w osoczu krwi był porównywalny do tego obserwowanego u koni z grupy tzw. właściwego dobrostanu. Co więcej dzień pracy czy odpoczynku nie wpływał na zmianę tych parametrów u koni bardziej zestresowanych. Zdaniem naukowców wyniki ich badania wskazują, że potwierdzony wskaźnikami behawioralnymi i hematologicznymi przewlekły stres zwierzęcia nie zawsze wiąże się z wysokim poziomem kortyzolu utrzymującym się w organizmie, co więcej w wielu przypadkach może przejawiać się niższym poziomem kortyzolu i jego metabolitów.

Analiza jest także pewnym kontinuum badań dotyczących końskiej depresji, o których pisaliśmy w materiale „Depresja nie omija koni”. Odkrycie francuskich naukowców wskazuje bowiem, że konie poddane przewlekłemu stresowi nie zawsze będą nadpobudliwe. U części z nich w efekcie przewlekłego stresu i obniżonego poziomu kortyzolu w krwi obserwować będziemy zachowania apatyczne, wycofanie się czy wręcz niską reaktywność na czynniki zewnętrzne. Co ciekawe podobne obserwacje – związane z niskimi poziomami kortyzolu w odpowiedzi na przewlekły czynnik stresowy – poczyniono m.in. u przewlekle kulawych owiec, izolowanych od matek cieląt, a także ludzi wykonujących pracę nauczyciela i cierpiących na syndrom tzw. wypalenia zawodowego.

Jakie wnioski powinniśmy wyciągnąć z francuskiego badania? Przede wszystkim warto obserwować nasze wierzchowce i wyłapywać zmiany ich nastroju, mimiki czy zachowania. Musimy pamiętać, że konie – będące ewolucyjnie przystosowane do ucieczki – nie zawsze będą pokazywać wszystkie dolegliwości związane np. z bólem. Dlatego zachęcamy do regularnego „podglądania” koni w boksach czy na padoku i oceny ich dobrostanu. W zdecydowanej większości przypadków to właśnie my – właściciele, opiekunowie, jeźdźcy i trenerzy – będziemy w stanie poprawić ich dobrostan, a tym samym wpłynąć na lepsze samopoczucie zarówno fizyczne, jak również psychiczne.

 

WYWIAD: Właściwe dopasowanie metod szkolenia do rozwoju konia jest sztuką

Źródło:  PLOSE One Low plasma cortisol and fecal cortisol metabolite measures as indicators of compromised welfare in domestic horses (Equus caballus) doi.org/10.1371/journal.pone.0182257

Leave A Reply